Opgelet als u werkt met onderaannemers: vanaf 2026 verstrengde aansprakelijkheid voor illegaal tewerkgestelde derdelanders

Opgelet als u werkt met onderaannemers: vanaf 2026 verstrengde aansprakelijkheid voor illegaal tewerkgestelde derdelanders

U besteedt een opdracht uit. Uw onderaannemer schakelt werknemers in van wie de verblijfs- of arbeidssituatie niet in orde is. Tot voor kort droeg u als opdrachtgever of hoofdaannemer daarvoor een beperkte verantwoordelijkheid. Maar dat verandert ingrijpend. Vanaf 1 januari 2026 gelden in het Vlaams Gewest strengere regels, waarvoor het gedoogbeleid afloopt op 30 juni 2026. Wie daarna niet aantoonbaar zorgvuldig heeft gehandeld, riskeert strafrechtelijke sancties. NOMA expert Marlies zet de nieuwe regels uiteen.
 

Recap: wat is er veranderd?

Vanaf 1 januari 2026 gelden in het Vlaams Gewest strengere regels voor wie werkt met  onderaannemers. De aanleiding is de invoering van een ruimere strafrechtelijke ketenaansprakelijkheid bij de inzet van derdelanders. Dit zijn werknemers of zelfstandigen die geen onderdaan zijn van een EU- of EER-land of Zwitserland.

Ketenaansprakelijkheid betekent dat elke schakel in de aannemingsketen aansprakelijk kan zijn wanneer verder in de keten illegaal verblijvende derdelanders als werknemer of zelfstandige worden tewerkgesteld. Dat geldt zowel voor de opdrachtgever, de hoofdaannemer als de intermediaire aannemer(s):
 

Aangezien het gedoogbeleid afloopt op 30 juni 2026, wordt het naleven van de nieuwe regels vanaf 1 juli 2026 menens.

Wanneer loopt u risico?

De focus van de verstrengde ketenaansprakelijkheid ligt op situaties waarin een rechtstreekse onderaannemer personen inzet die niet correct in België mogen verblijven of werken.

Als uw rechtstreekse onderaannemer derdelanders inschakelt, moet u nagaan of zij:

• een geldig verblijfsrecht in België hebben; en
• gerechtigd zijn om in België arbeid te verrichten.

Doet u dit niet, dan bent u potentieel strafrechtelijk aansprakelijk als deze derdelanders illegaal verblijven in België.

Voor een onrechtstreekse (onder)aannemer bent u als opdrachtgever, hoofdaannemer of intermediaire aannemer enkel aansprakelijk als u vooraf op de hoogte was van de tewerkstelling van illegaal verblijvende derdelanders. De inspectiediensten moeten dit aantonen.

Hoe kan u zich beschermen?

De nieuwe regels voorzien een belangrijke uitzondering. U bent niet strafrechtelijk aansprakelijk als u tijdig de juiste stappen zet tegenover uw rechtstreekse onderaannemer. Daarvoor zijn twee maatregelen cruciaal:

1. Een schriftelijke verklaring van uw rechtstreekse onderaannemer dat hij geen illegaal verblijvende derdelanders tewerkstelt of zal tewerkstellen, en ook geen buitenlandse zelfstandigen inzet zonder de vereiste toelating of machtiging.
2. Aantoonbare zorgvuldigheid bij de aanstelling van die onderaannemer. Die zorgvuldigheid houdt in dat u de nodige gegevens laat voorleggen over de onderaannemer en over de buitenlandse werknemers of zelfstandigen die hij inzet. Als gegevens ontbreken, moet u die opvragen. Worden ze daarna nog steeds niet bezorgd, dan moet u onmiddellijk melding maken bij de sociale inspectie.
    

Welke documenten moet u ontvangen hebben?

De schriftelijke verklaring is verplicht in elke sector. De zorgvuldigheidsplicht geldt enkel in de volgende vier risicosectoren:

1. werken in onroerende staat,
2. vleessector,
3. schoonmaak,
4. pakketbezorging.

Zeer concreet moet u in deze sectoren vóór aanvang van de werken de volgende documenten ontvangen in uw mailbox:

Bij detachering vanuit EER of Zwitserland:

• Het bewijs van een geldig verblijf van minimaal drie maanden, in de lidstaat waar de buitenlandse werknemer of zelfstandige verblijft;
• Het bewijs van de inschrijving in de Limosa-databank. Dit document valt weg als er een vrijstelling van de Limosa-meldingsplicht geldt;
• De A1-verklaring die bevestigt dat de buitenlandse werknemer of zelfstandige is aangesloten bij de sociale zekerheid in de lidstaat van waaruit deze persoon wordt gedetacheerd. Het ontvangstbewijs van de documentaanvraag volstaat ook.

Bij detachering van buiten de EER of Zwitserland waarbij een Belgische toelating tot arbeid of beroepskaart nodig is:

• Het bewijs van een geldig verblijf in België of een gecombineerde vergunning;
• Het bewijs van een geldige toelating tot arbeid of een gecombineerde vergunning voor werknemers/bewijs van een geldige beroepskaart bij zelfstandigen;
• Het bewijs van de inschrijving in de Limosa-databank. Dit document valt weg als er een vrijstelling van de Limosa-meldingsplicht geldt.

Bij Belgische tewerkstelling:

• Het bewijs van een geldig verblijf in België of een gecombineerde vergunning;
• Het bewijs van een geldige toelating tot arbeid of een gecombineerde vergunning voor werknemers/bewijs van een geldige beroepskaart bij zelfstandigen;
• Het bewijs van inschrijving in de Dimona-databank (enkel voor werknemers).

Uitzondering

Om het principe van vrij verkeer te waarborgen, kan binnen de EER de zogenaamde Vander Elst-vrijstelling gelden voor detachering van buiten de EER. Als een Belgische aannemer bijvoorbeeld een contract sluit met een Spaanse onderaannemer die Argentijnse werknemers tewerkstelt, dan gelden er potentieel soepelere regels voor de tewerkstelling in België. Om aanspraak te maken op deze vrijstelling, moet evenwel aan strikte voorwaarden zijn voldaan:

• De derdelander (de Argentijnse werknemer) is tewerkgesteld bij een EER-werkgever (de Spaanse onderaannemer);
• De werknemer heeft een verblijfsrecht en verblijfsvergunning van meer dan drie maanden in het land waar de werkgever is gevestigd (Spanje), een visum is onvoldoende;
• De werknemer wordt wettig tewerkgesteld in de lidstaat van de vestiging (Spanje) (lokale arbeidskaart) en dit gedurende de duur van het in België uit te voeren werk;
• De werknemer heeft een arbeidsovereenkomst met de EER-werkgever;
• De werknemer heeft een paspoort en verblijfstitel die de duur van de dienstverlening in België dekt
• De Limosa-melding werd nageleefd.

Als aan al deze voorwaarden is voldaan, dan heeft de Argentijnse werknemer uitzonderlijk geen Belgische arbeidskaart nodig om arbeid in België te mogen verrichten.

Welke sancties riskeert u?

Tot eind juni hanteren de inspectiediensten een gedoogbeleid. Dit betekent dat u nog tot 30 juni 2026 de tijd heeft om uw werkwijze en interne procedures aan te passen. Vanaf dan riskeert u bij niet-naleving de volgende sancties:

• een gevangenisstraf van zes maanden tot drie jaar en/of een strafrechtelijke geldboete van 600 tot 7.000 euro; of
• een administratieve geldboete van 300 tot 3.500 euro.

De geldboetes worden vermenigvuldigd met het aantal illegaal verblijvende derdelanders, zodat deze bedragen op grote werven snel kunnen oplopen.

Praktisch advies: welke maatregelen neemt u nu concreet?

Wacht niet tot een controle. Neem nu al de volgende maatregelen:

• werk met een vaste verklaring in uw onderaannemingscontracten;
• vraag vóór de start van de samenwerking de relevante verblijfs- en arbeidsgegevens op;
• herhaal die controle bij nieuwe opdrachten of bestelbonnen;
• kijk minstens na of documenten geldig zijn (datum) en niet duidelijk vervalst;
• leg intern vast wie controleert, wanneer en hoe;
• meld ontbrekende gegevens tijdig en documenteer uw opvolging.

Als u ondanks deze voorzorgsmaatregelen tijdens de samenwerking verneemt dat er ergens in de keten toch sprake is van illegale tewerkstelling van derdelanders, dan moet u de samenwerking met deze onderaannemer onmiddellijk stopzetten en de inbreuk melden aan de sociale inspectiediensten.

De kernboodschap is eenvoudig: wie met onderaannemers werkt, moet vanaf 2026 veel proactiever controleren en documenteren. Een goede contractuele clausule alleen volstaat niet; u moet ook kunnen aantonen dat u daadwerkelijk zorgvuldig heeft gehandeld

NOMA, uw juridische partner bij de nieuwe zorgvuldigheidsplicht

Onze advocaten van NOMA helpen u graag met een concrete aanpak: van het aanpassen van uw onderaannemingscontracten tot de uitwerking van een intern controlesysteem. 

Hulp nodig of vragen bij de implementatie van deze nieuwe regelgeving? Neem gerust contact op, NOMA staat u graag bij.